Doorgaan naar hoofdcontent

Noodgedwongen kennismaken met de voordelen van gepersonaliseerd leren - Marieke Holvoet


Doordat we genoodzaakt zijn om kinderen vanop afstand te begeleiden, grijpen we massaal naar digitale middelen. We verwachten dat onze kinderen zelfstandig aan de slag gaan met de middelen die we hen aanreiken. We willen dat leerlingen een nieuwe rol en verantwoordelijkheid opnemen in deze leersituaties en in hun groeiproces. Ze worden mede-verantwoordelijk. Ze krijgen info aangereikt, maar doen ze er ook iets mee? Nemen ze de tijd om hun dag te plannen of vliegen ze er onbezonnen in? Werken ze hun taken af of stapelen de onafgewerkte opdrachten zich op? De vaardigheden die kinderen nodig hebben om dit allemaal goed te doen, zijn net die vaardigheden waaraan veel belang wordt gehecht vanuit ervaringsgericht of procesgericht onderwijs  Nu blijkt dat  scholen die deze zaken reeds hoog in het vaandel droegen, nu best wel minder last ondervinden van de plotse contextverandering. 

Nu we in versneld tempo proberen in te spelen op deze (tijdelijk?) nieuwe omstandigheden kunnen we van de noodzaak een deugd maken. Deze nieuwe leeromgeving is een ideale kweekvijver voor het verder ontwikkelen van gepersonaliseerd leren. 

Gepersonaliseerd leren?
Gepersonaliseerd leren staat voor een leerproces waarbij leerlingen elk op hun eigen manier en op hun eigen tempo werken aan de leerdoelen. Dat maakt dat leraren en leerlingen samen verantwoordelijk zijn voor het leerproces. De leerkracht voorziet kansen, geeft de nodige input en neemt de begeleiding van de leerling vanuit een coachende rol op. De leerling wordt verantwoordelijk voor de regie over zijn leerproces: de zelfsturing, vragen stellen en de uitvoering. Hoewel digitale middelen geen voorwaarde zijn voor gepersonaliseerd leren, maken ze het  wel makkelijker om dit  voor een grotere groep leerlingen te  organiseren. 
Gepersonaliseerd leren gaat verder dan differentiëren. Het is bovendien  niet identiek aan geïndividualiseerd onderwijs. Bray en McClaskey geven aan dat je bij geïndividualiseerd onderwijs als leerkracht nog steeds de regie in handen houdt, terwijl je je leermiddelen en aanpak afstemt op de leerling.  Bij gepersonaliseerd onderwijs bedient de leerling de knoppen. Het is precies dat wat we nu, tijdens deze tijd van homeschooling,  grotendeels verwachten van onze leerlingen: een hoge mate van zelfsturing.   Scholen die hier tijdens de gewone schoolwerking reeds op inzetten,  stellen nu vast dat hun leerlingen de omslag naar het leren van huis uit heel wat makkelijker konden maken. Kinderen waren in de klas reeds gewoon om hun taken te plannen en te organiseren hoe ze deze tot een goed einde kunnen brengen. 

Ook na de lockdown
Gepersonaliseerd leren kan vanuit de visie van talentgericht werken en leerlingbetrokkenheid ook na de lockdown een meerwaarde zijn voor je leerlingen. Leerlingen bepalen welke doelen ze wanneer willen bereiken en organiseren wanneer en op welke manier ze hun leerstof zullen verwerken. 
Als  je je klaswerking (schoolwerking) meer wil richten naar gepersonaliseerd leren neem je best je gehele organisatie onder de loep. Michel van de Ven beantwoordt in zijn boekje ‘gepersonaliseerd leren in een notendop’ een aantal essentiële vragen waarmee je je bestaande klaswerking kan proberen ombuigen naar gepersonaliseerd leren. 


Om even bij stil te staan
Een belangrijk aspect binnen het zoeken naar het organiseren van gepersonaliseerd leren zal de beeldvorming van leiderschap worden. Waar wil je uiteindelijk met de leerlingen naartoe? Maar ook hoe ziet de rol van een leraar er in deze manier van werken uit? Hoe zie je de samenwerking binnen het team? En hoe wordt deze ontwikkeling aangestuurd? 

We willen zelfsturende leerlingen, die zichzelf goed kennen. Met hun passies en hun valkuilen, hun groeipunten en hun sterktes. We zorgen dat de leerlingen zicht hebben op de doelen en verwachtingen door deze te visualiseren in een groeiboek. We maken aan de leerkrachten duidelijk wat van hen wordt verwacht door een code op te stellen. Hoeveel tijd en op welke manier zullen we nog input brengen? Hoe frequent krijgt elke leerling coaching? Een aantal bijscholingen worden georganiseerd voor de leerkrachten. (digitale didactiek – coaching- …) We polsen bij de collega’s wie deze manier van werken verder wil uitdiepen om dit dan aan de anderen voor te stellen. 

Daarnaast neemt de leerling een heel expliciete plek in binnen deze manier van werken. Hoe wordt dit zichtbaar? Tijdens het proces zelf, maar evenzeer in evaluaties en in toetsen. Denk na over het belang van reflecteren en hoe je leerlingen dat aanleert, over welke leerinhouden je aanbrengt en hoe je dat dan zal doen. Hoe zit het met plaats, tijd, materiaal en middelen voor leerlingen? Wanneer zullen groepsmomenten voor overleg worden voorzien? Niet alle inhouden en alle schooltijd hoeft gebruikt te worden voor gepersonaliseerd leren. Er kan een keuze gemaakt worden voor combinaties, afhankelijk van de leerlingen en van de inhoud van de leerstof.

We zorgen dat we van elke leerling een duidelijk profiel hebben bij aanvang van het gepersonaliseerd leren om te kunnen inschatten of de mate van verwachte zelfsturing haalbaar is. We maken helder welke verantwoordelijkheden de leerlingen zelf krijgen en maken hier gradaties in zodat ze daar kunnen naartoe groeien. We maken een keuze van welke inhouden op welke manier worden geëvalueerd of getoetst en zorgen dat die aansluiten op elkaar. We bepalen op welke manier de leerlingen hierin een rol spelen vanuit reflectie en voorzien oefenkansen en leermomenten zodat de leerlingen de voorwaarden (reflectievaardigheden – leerstrategieën-…) kunnen ontwikkelen. We duiden de dagdelen aan in het weekrooster waar er specifiek tijd en ruimte wordt gecreëerd voor de leerlingen om zelfstandig vanuit gepersonaliseerd werken aan de slag te gaan. We voorzien leermiddelen die ook voor de kansarme leerlingen toegankelijk zijn.

Uiteindelijk mag je tijdens de ontwikkeling van meer gepersonaliseerd werken niet vergeten waar en hoe leerlingen ondersteuning zullen vinden. Op school… maar ook ev. thuis. En wat met leerlingen die thuis niet kunnen rekenen op de betrokkenheid van hun ouders? 
Naast de geplande coachingsmomenten kunnen leerlingen meerdere contactmomenten aanvragen. We betrekken ouders een aantal keer bij een coachingsgesprek van hun kind, indien we die niet bereiken laten we de leerling een persoonlijke leerbegeleider kiezen onder de leerkrachten of andere familie. We organiseren een toegankelijk online platform of een whatsapp groep voor de ouders.


Klaar voor de volgende lockdown?
Nu we plots heel veel beroep doen op de zelfsturing van kinderen en de betrokkenheid van ouders worden de kansen die deze manier van werken met zich meebrengt zichtbaar,  maar ook de tekortkomingen. Veel scholen, kinderen én ouders waren hier niet klaar voor. Door je huidige klas- (school) organisatie te herbekijken en wat te reorganiseren aan de hand van de mogelijkheden tot gepersonaliseerd leren kan je ervoor zorgen dat het leerproces niet hoeft stil te vallen wanneer je als leerkracht noodgedwongen even fysieke afstand moet nemen. Dit lijkt me het ideale moment om even de balans op te maken. 

Marieke

Bronnen:
van de Ven, M. (2017). Gepersonaliseerd leren: in een notendop. Helmond, Nederland: Uitgeverij: OMJS.


Reacties

Populaire posts van deze blog

Hoera, mijn kind verveelt zich! - Els Menu & Greet Herssens

We worden vandaag overstelpt met honderden leuke ideeën waarmee je je kinderen aan het spelen kan zetten. Langs verschillende kanalen worden kinderen dagelijks uitgedaagd om een filmpje te maken, een spel te spelen, een opdracht te vervullen, … kortom zich zinvol bezig te houden. Zolang ze zich maar niet vervelen. Maar het ‘spannende’ van het sluiten van de scholen is er stilaan afgeraakt, het enthousiasme voor als deze uitdagingen raakt bekoeld.  

Als kinderen het gevoel hebben dat ze zich vervelen grijpen ze heel snel naar hun gsm, hun tablet, de computer of nestelen ze zich voor de televisie. Een andere optie is zeuren: ‘ik verveel mij…’, en vervolgens hopen dat iemand anders met een voorstel aankomt. Het is eigenlijk helemaal niet zo vreemd dat onze kinderen zich in deze coronatijd vervelen. Velen van hen hebben het hele jaar door een drukke agenda die dag in dag uit volgeboekt staat. Op school krijgen ze de ene taak na de andere en alle vrije tijd wordt ingenomen door sport, hobby…

Thuis met kleuters in tijden van Corona - Evelien Krijn

Het hele land ligt plat ten gevolge van het coronavirus. De maatregelen zijn ongezien: alles is dicht, scholen bieden enkel noodopvang, ouders werken waar mogelijk van thuis. En zo zitten we opeens drie weken voor de paasvakantie allemaal samen thuis!

Geen extra vakantie, zoveel is duidelijk! Werkbundels werden uitgedeeld, mails met opdrachten verstuurd, onlineplatformen worden ingezet… Maar wat nu met onze kleuters?

Structuur bieden
In de kleuterklas heeft een dag een duidelijke opbouw en een duidelijke structuur. Deze wordt visueel gemaakt aan de hand van een daglijn, zodat kleuters vat krijgen op de dagstructuur. Ook thuis is het zinvol om de dag te structuren en visueel te maken. Vele ideetjes kan je online vinden via Google of Pinterest.
In dit artikel van UCLLkrijg je het advies om de tijd op te splitsen in alleen-tijd en samen-tijd. Wat houdt dat nu precies in?




Alleen-tijd Hoe lang de alleen-tijd kan duren hangt af van je kleuter. Dan gaat het niet alleen om de leeftijd, maar ook h…

Paniek! - Marieke Holvoet

Paniek! Mijn derde kleuter moet volgend jaar naar het eerste leerjaar. “Mijn dochter gaat volgend jaar naar het eerste leerjaar en daar zal ze niet klaar voor zijn!” Vanop 2 meter afstand hoor ik de wanhoopskreet van mijn vriendin aan. Ze schat haar ouderschapskwaliteiten heel laag in want de juf gaf reeds opdrachten mee die zij, als niet-perfecte moeder (wie is dat wel?), mooi maar vol schuldgevoel aan de kant heeft geschoven. “Ik kan het niet opbrengen…ik ben al blij als ik eens zelf kook en geen kant-en-klare maaltijd bestel.” De suggesties van de juf om letterkoekjes te bakken, samen paardjesspel te spelen en de letters uit de krant te knippen, werden voor dochterlief heimelijk verzwegen. 



Veel ouders zitten in hetzelfde schuitje. En ja, hun kind maakt volgend jaar de stap naar het eerste leerjaar. “Op school leren ze zo veel.” Klopt! Maar de school is er nu even niet. Een andere context vraagt andere manieren van leren.  De schrik slaat zowel ouders als leerkrachten uit de derde kle…